De Bolster
De Bolster
De Bolster op 18 juli 2010. De laatste werkzaamheden aan het schoolplein worden uitgevoerd.
 
 
Hieronder volgt een chronologisch overzicht van het wel en wee van de Vereniging voor Christelijk Onderwijs te Wijckel en Balk opgericht op 23 april 1868. Een deel van de gegevens is afkomstig uit de Jubileumkrant uit 1993 uitgegeven ter gelegenheid van het 125-jarig jubileum van de vereniging, deels geschreven door oud secretaris R. Mulder.
 
Een overzicht van klassenfoto's is te vinden onder deze link.
Oproep !
Deze rubriek wil ik graag uitbreiden met meer foto's.
 
Op 20 februari 1868 kwamen bij elkaar in het huis van C. J. van Broekhuizen onder voorzitterschap van dominee G. Ringnalda van Woudsend, de volgende Balksters:
Cornelis Jan van Broekhuizen, geneesheer te Balk; Marten Sipkes Boonstra, schoenmaker te Balk;
Marten Foekes Gorter, bakker te Balk; Jan Roelofs de Vries, koopman te Balk;
Taeke Thaekens, koopman te Balk
Samen met de toen niet aanwezige Marten Siebes Visser, schoenmaker te Balk, wilden ze komen tot de oprichting van een Christelijke School met het doel:
"de bevordering van zodanig onderwijs dat met waardering van alles wat in de nieuwe leermethoden prijzelijk en proefhoudend bevonden is aan Christelijke beginselen geheiligd, bepaaldelijk door een gepast en doelmatig gebruik van Den Bijbel als de onfeilbare oorkonde der openbaring als Vader, Zoon en Heiligen Geest tot zaliging van zondaren".
De naam zou zijn: "Vereeniging voor Christelijk onderwijs te Balk en Wijckel, gevestigd te Balk". Pas in 1935, toen de openbare scholen van Harich en Wijckel waren opgeheven en er in Wijckel een Hervormde en een Christelijk Nationale School voor in de plaats waren gekomen, werd bij statutenwijziging besloten, de naam aan te vullen met Harich in Ruigahuizen. Vanaf toen is het dus: Vereniging voor Christelijk Onderwijs te Balk, Wijckel, Harich en Ruigahuizen, gevestigd te Balk.
 
Het eerste schoolgebouw stond aan de Harichsterzijde (anno 2012 de woonwinkel van Ruben Betsema) en werd gehuurd van de medeoprichter C.J. van Broekhuizen.
meester Jan Es 1868 - 1872
De eerste onderwijzer, tevens hoofd van de school was Jan Es. Daarvoor was hij hoofdonderwijzer aan de Christelijke school te Nieuwerbrug (Zuid Holland). Zijn tractement zou zijn f 600,- per jaar, plus vrij wonen en vrijdom van de eerste drie grondslagen van de Rijskpersonele belasting. Maar wat moest hij daarvoor doen? Eerst z'n zestig kinderen lesgeven, dan toezicht houden op Christelijke bewaarschool en lesgeven aan de juffrouw die daarin werkzaam is tot haar verdere opleiding. Maar ook int hij de schoolgelden en belast met het secretariaat van het bestuur van de school. Dat hij ook zijn eigen school schoon houdt, schijnt toen gewoon geweest te zijn. Maar ook biedt hij zich aan als collectant, dit om door middel van een lijst "Christelijke vrienden en vriendinnen te verzoeken door middel van intekening het behoeftige ouders mogelijk te maken het schoolgeld te betalen voor het zenden hunner kinderen naar de Christelijke School". En "meesters-juffrouw" staat hem terzijde.
 
Natuurlijk was dit roofbouw en kwamen er klachten: "Als de kinderen de hielen uit de school hebben, heeft de meester er zijn tenen uit!". Er kwam een stemming onder het bestuur, ouders en leden van "voor"en "tegen" meester Es en uiteindelijk volgde er ontslag. Gezien het vele werk erg onbillijk, maar toen was er geen Raad van beroep. De Leeuwarder Courant besteedde in de editie van 14 juli 1871 aandacht aan dit probleem op de Balkster school. Op 5 juni 1872 kwam aan de Balkster periode van meester Es een einde. De geschiedenis vermeldt niet waarheen hij ging. Wel dat zich veel vrienden en begunstigers van de school afkeerden en het leek of het spreekwoord "Haastig onstaan, haastig vergaan" bewaarheid zou worden.
 
meester Johannes Baptist Coevoet 1872 - 1913
 
Johannes Baptist Coevoet
bron: Leeuwarder Courant van 4 oktober 1872
 
Maar zo is het niet gegaan. Het bestuur vond een jong en ijverig plaatsvervanger in Johannes Baptist Coevoet, tot dan hulponderwijzer te Utrecht. Op 1 oktober 1872 komt hij naar Balk. Nu stijgt weer het leerlingenaantal en meester Coevoet krijgt enkele hulpkrachten in dienst, die hij mag belonen met f 25,- respectievelijk f 12,50 per jaar. Zelf zegt hij van deze eerste tijd bij de herdenking van 50-jarig bestaan, dus in 1918: "de eerste ervaring was bittere teleurstelling. De toestand op de school was om wanhopig van te worden. De oudste en verstgevorderde leerlingen konden een deelsommetje maken, maar vlot lezen kon niet één. Met jeugdig elan zette hij zich ervoor, in z'n derde jaar bedroeg het aantal leerlingen reeds 113 en was hij genoodzaakt de zogenaamde "Bel-lancastmethode" toe te passen: de ouderen leerden de jongeren.
In 1875 wordt het schoolgebouw aan de Harichsterzijde gekocht van Cornelis Jan van Broekhuizen voor f 3500,- In 1893 begint Doede Bleeker in het naastgelegen pand een koperslagerij. De activiteiten van de koperslager hebben waarschijnlijk geluidoverlast tot gevolg want het bestuur van school gaat in beroep bij de Raad van State. Op 8 februari 1894 werd het beroep behandeld. In mei van datzelfde jaar volgde de uitspraak. Doede Bleeker mocht zijn koper- en blikslagerij oprichten onder twee aanvullende voorwaarden. wat deze zijn geweest wordt niet verteld.
 
Raad van State
Raad van State
bron: Leeuwarder Courant van 9 februari 1894
bron: Leeuwarder Courant van 19 mei 1894
 
Het Christelijk onderwijs moest in die tijd zichzelf bekostigen. Er was een zogenaamd suppletiefonds met een aparte commissie die overal in Gaasterland en zelfs daarbuiten met lijsten ging collecteren. Boeren hadden lammeren in de weide, waarvan bij verkoop de opbrengst voor het bestuur was. En op bijna elke ledenvergadering werd bij een tekort gecollecteerd. Pas in 1889 kreeg het door de wet MacKay een subsidie en moest het 1905 worden voor de wet Kuiper, het Rijk de minimumsalarissen van de onderwijzers voor zijn rekening nam. Ondertussen vergleden de jaren. Meester Coevoet kreeg naast zich een onderwijzer en een onderwijzeres. Vierde in 1912 zijn 40-jarig jubleum als hoofd en ging in 1913 met leeftijdsontslag. In de dorps- en schoolgemeenschap nam hij een belangrijke plaats in.
 
meester Willem de Roest 1913 - 1930
 
De opvolger van meester Coevoet was de al in Balk aangestelde onderwijzer Willem de Roest. Eerder was hij onderwijzer in IJmuiden en Scharnegoutum. Het gezin van meester de Roest kwam te wonen in de in december 1913 aangekochte woning aan de Wijckelerdijk, waarnaast in 1925 de nieuwe school is gebouwd. De woning was eerder het onderkomen van de goud- en zilversmederij van de firma Drijfhout en Feike Dooitzen Hoekstra heeft hier zijn eerdere edities van de Balkster Courant gedrukt.
 
In de loop van 1913 wordt serieus nagedacht over de aankoop van grond voor de bouw van een nieuwe school. Diverse partijen zijn benaderd wanneer er weer een stuk grond beschikbaar leek. Zo werd Mr. C.J. Tromp gevraagd of hij grond aan de Harichsterstikke, nu de Wilhelminastraat, beschikbaar wilde stellen. Dat verzoek werd afgewezen. Dhr. Tromp had andere plannen. Later dat jaar is de grond verkocht aan de Woningstichting Gaasterland en werd de eerste sociale woningbouw uitgevoerd in Balk.
 
In de bestuursvergadering van 25 november 1913 krijgt de heer H. Luinenburg uit Wijckel de opdracht van het bestuur om namens de Vereenging op 27 november 1913 te bieden op de percelen grond met bijhorende woningen aan de Wijckelerdijk. Met een maximum van f 7700,- Deze missie lukt en het onroerend goed verwisselende van eigenaar voor een bedrag van f 6847,-
 
verzuim
De Bolster personeel gevraagd
bron: Balkster Courant van 11 september 1915
 
 
 
De Bolster aangifte leerlingen
bron: Balkster Courant van 13 november 1915
bron: Balkster Courant van 17 juni 1916
 
In 1918 werd het 50-jarig jubileum van de vereniging gevierd. In 1917 werd de grondwet gewijzigd en kon de toenmalige minister van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen, Johannes Theodoor de Visser (1857-1932), de financiële gelijkstelling tussen openbaar en christelijk onderwijs bewerkstelligen. Een Comitée van Actie werd namens de schoolbesturen opgericht (bron: archief De Bolster). Deze gelijkstelling was pas in 1920 volledig.
 
De Bolster
prentbriefkaart beschikbaar gesteld door mevr. E. Boorsma - Haringsma
 
nieuwbouw
In 1924 maakt Thijs Johannes van Hout, bouwkundige te Balk, een plan voor de nieuwbouw van een school voor de Vereniging tot bevordering van Christelijk Onderwijs Balk en Wijckel te Balk. Hij is ook de aannemer van het werk.
 
bron: bouwvergunning verstrekt door de gemeente Gaasterland op 14 juli 1924
 
aanbesteding
kannetje
bron: Leeuwarder Courant van 3 juli 1924
foto 128-001 beschikbaar gesteld door de familie Feenstra
 
Onbekend is wanneer en waarom het theekannetje met daarop de afbeelding van de Christelijke School is gemaakt. Volgens de inzender van de foto is het kannetje wel 100 jaar oud. Waarschijnlijk stamt het kannetje uit 1924, het jaar van de eerste steen legging van de nieuwe school aan de Wijckelerdijk.
Door te klikken op de afbeelding van het kannetje wordt een grotere foto zichtbaar.
 
eerste steen
Op 9 september 1924 is de eerste steen gelegd door Pieter Gosses Haga, penningmeester van de vereniging.
 
De feestelijk opening van de school was op 21 april 1925.
opening
 
feestelijke opening
bron: Leeuwarder Courant van 22 april 1925
 
De familie Polderboer uit Parkersburg, Butler County, Iowa feliciteert het schoolbestuur met de bouw van de nieuwe school en stuurt 5 dollar uit erkentelijkheid dat hun oudste kinderen, Yke en Truike, vanaf ongeveer 1890 op de oude school zaten. Waarschijnlijk is de familie rond 1895 naar de Verenigde Staten geëmigreerd.
bron: archief De Bolster
 
personeel van de school in 1925
foto uit het archief van de Bolster
het personeel van de school in 1925 van links naar rechts
K. Daverschot (onderwijzer), Johannes Berger (onderwijzer), Willem de Roest (hoofd van de school), A. Huisman (onderwijzeres handwerken), J. Koelstra (onderwijzeres handwerken), Botte de Boer (onderwijzer)
 
Hoe de nieuwe school er ook uit had kunnen zien ! Een afgekeurd ontwerp van de aannemer Thijs Johannes van Hout.
tekeningen van het ontwerp: titel, plattegrond, voorgevel, zijgevel
bron: archief De Bolster
 
personeel rond 1930
foto 504-008 archief De Bolster
v.l.n.r.
Th. Bijl, onderwijzer, Botte de Boer, onderwijzer, mevr. de Roest, mevr. E. Piersma-Ketting, onderwijzeres, Willem de Roest, hoofd van de school.
 
klaslokaal 1932
Een kijkje in een klaslokaal, waarschijnlijk in 1932
foto beschikbaar gesteld door de familie Groenewoud
 
naam
 
Vanwege de betere mogelijkheden tot vervolgonderwijs voor zijn opgroeiende kinderen solliciteerde Willem de Roest naar Rhoon, bij Rotterdam, en werd daar hoofd van de school op 1 mei 1930. In zijn periode werd een vijfde leerkracht benoemd. Als gast vierde hij op 80-jarige leeftijd het 100-jarig bestaan van de vereniging in 1968 mee.
Onderwijzer J. de Vries wordt tijdelijk hoofd van de school.
 
personeel
foto uit het album van meester Haasnoot
staand v.l.n.r. : ?? , meester Jan Haasnoot
zittend v.l.n.r. : ??, juffrouw Annie van den Brug, ??
 
meester Meindert Dijkstra 1930 - 1953
 
De opvolger per 1 juli 1930 was de uit Holte (zonder n), gemeente Onstwedde, afkomstige Meindert Dijkstra. Hij is geboren in 1897 in Noordbroek. Humoristisch van inslag zette hij zich niet alleen in voor school, maar ook voor gemeenschap en kerk. In de latere jaren liet zijn gezondheid te wensen over en na opname in het ziekenhuis overleed hij op 17 maart 1953, 55 jaar oud.
 
personeel rond 1934
foto 504-009 archief De Bolster
v.l.n.r.
meester Meindert Dijkstra, meester Metske Steffen Kramer, meester Herman Rusch, juf Thea Kazemier
 
feestcommissie 1936
De "feestcommissie" in 1936 met v.l.n.r. S. Bokma, Bauke Hoekstra, juffrouw van den Brug, meester Herman Rusch, S. van Dijk, G. Plantinga, J.W. de Jong, onbekend, meester Meindert Dijkstra, meester Thijs Dijkstra
Een voorbeeld van een lesrooster over een heel schooljaar dat in die tijd liep van 1 april 1940 - 31 maart 1941
bron: archief De Bolster
 
bestuur en personeel
foto uit het archief van De Bolster
bestuur en personeel van de school circa 1942
staand van links naar rechts
D. Dijkstra, Thijs Dijkstra (meester), juffrouw S. van der Weide, Metske Steffen Kramer (meester)
zittend van links naar rechts
Bauke van der Wal, H.U. Hoogeveen (secretaris), Meindert Dijkstra (hoofd), C.J. Schweitzer (voorzitter), Cornelis de Vries, Hendrik van der Wal
 
Op 17 april 1945 is Balk bevrijd van de Duitse bezetter door de Canadezen. Het schoolplein aan de Wijckelerdijk wordt ingericht als kampement.
schoolplein
schoolplein
schoolplein
foto's beschikbaar gesteld door Cornelis de Vries uit Balk
meer over de bevrijding van Balk
 
meester E. Nijholt 1953 - 1958
 
Wijckelerdijk
foto 110-001 beschikbaar gesteld door mevr. Slump - van der Wal
Links de school rond 1950. In het midden de woning van de familie van der Wal en rechts de woning van de schoolmeester.
Meer informatie over de woning is te vinden onder deze link
 
personeel rond 1956
foto 504-003 archief De Bolster
personeel in 1958 v.l.n.r.
1. ?, 2. ?, 3. ?, 4. ? 5. ?, 6. ?
 
personeel rond 1958
foto 504-004 archief De Bolster
personeel in 1958 v.l.n.r.
1. ?, 2. meester Wiersinga, 3. meester Nijholt, 4. juf Wassenaar, 5. meester Hofstra, 6. juf Roskam
 
In 1973 is het in 1924 opleverde schoolgebouw aan de Wijckelerdijk toe aan een grondige renovatie. Op diverse plekken in Balk kregen de klassen tijdens de verbouwing een tijdelijk onderkomen. Onder andere in de openbare lagere school in de Dubbelstraat, dat op 11 april 1973 het startpunt werd voor de officiele ingebruikname van het gerenoveerde gebouw aan de Wijckelerdijk.
 
opening De Bolster
Klik op bovenstaande foto voor een uitgebreide fotoreportage van de opening op 11 april 1973
 
opening
 
uitnodiging
 
 
 
kleuterschool
In de periode voor 1957 gingen de kleuters waarschijnlijk naar het Lokaal voor Christelijke Belangen aan de Meerweg in Balk. In ieder geval huurde de vereniging in 1955 het lokaal voor f 11,- per schoolweek
bron: archief De Bolster
In opdracht van de Vereniging voor Christelijk Onderwijs te Balk enz. levert en monteert de NV Houthandel v/h J.T. Meinesz uit Harlingen een houten noodgebouw voor de kleuterschool in het jaar 1957. Het adres van de school is Lytse Side 14a achter de Volharding. Timmerman Th. Ykema uit Balk maakt de fundering, riolering en schoolplein van het gebouw. Jacob Hijlkema uit Harich levert het zand. Jouke Haringsma uit Balk verzorgt het schilderwerk. Smid Anne de Jong uit Balk maakt een zinken bak. Harmen Hoogeveen legt de waterleiding aan en Piet Haantjes uit Balk installeert de elektrische voorzieningen. De totale kosten voor de plaatsing van het noodbebouw inclusief de inrichting bedroegen f 26458,- Dat was ongeveer f 5000,- meer dan was begroot.
 
klassenfoto kleuterschool
foto: archief Johan Groenewoud
De "gele" kleuterschool met op de achtergrond de gebouwen van de Volharding en de kleuterklas uit 1963 met juffrouw Breimer en meester Willem Stegenga.
 
meester Seerp Koudenburg 1958 - 1968
 
meester Johannes Bierman 1968 - 1999
 
In 1972 opent kleuterschool "De Einekoer" een nieuw schoolgebouw met 2 klaslokalen naast de Christelijk Lagere School en achter villa Zomerrust aan de Wijckelerdijk. De kleuters hebben 15 jaar les gehad in een houten noodgebouw aan de mr. C.J. Trompstraat achter de Volharding. In de volksmond "de gele kleuterschool" genoemd.
opening De Einekoer
uitnodiging voor de opening op 24 mei 1972: pagina 1, pagina 2, pagina 3, pagina 4
bron: archief De Bolster
 
 
 
 
 
 
Al gauw bleek het nieuwe gebouw aan het Wiebren van der Heideplein te klein. Alweer een houten noodgebouw wordt in 1973 bij de kleuterschool geplaatst. Pas in 1976 wordt het derde lokaal van de kleuterschool opgeleverd.
 
kunstwerk bij de Einekoer
foto: archief De Bolster
Het in 1974 geplaatste kunstwerk gemaakt door Martin Postma uit Wijckel krijgt een plek in de buitengevel van de jongste uitbreiding in 1976.
  kunstwerk Einekoer
 
 
Het kunstwerk is bij de sloop van de schoolgebouwen in 2009 gespaard gebleven en wacht in de nieuwe school op zijn 3e locatie waar het geplaatst zal worden.
 
In de jaren zeventig van de vorige eeuw zijn er veel bouwactiviteiten aan de Wijckelerdijk. Het oude schoolgebouw van de lagere School krijgt een flinke opknapbeurt. Op 11 april 1973 wordt het gerenoveerde gebouw officieel geopend.
 
Voor de invoering van de basisschool in 1985 werd al nauw samengewerkt tussen de kleuterschool en de lagere school zoals blijkt uit het gezamenlijk informatieboekje 1983/1984 van de beide scholen
 
verkoop schoolmeesterswoning
bron: Leeuwarder Courant van 25 januari 1986
 
 
 
 
opening De Bolster
 

 

laatste wijziging: 2 januari 2013