In het archief van de gemeente Gaasterland vond ik een bouwaanvraag voor het verplaatsen en wederopbouwen van "Het Kompas". Dat maakte mij nieuwsgierig naar de oorspronkelijke functie en de nieuwe locatie van het gebouw. Veel over de oorsprong is er niet te vinden. Wat wel duidelijk is dat het gebruikt is als kantine bij de aanleg van de afsluitdijk. Het stond in Kormwerderzand. Over het tweede leven van deze kantine in onze gemeente is na enig speurwerk wat meer te vertellen. De locatie Elfbergen nabij Oudemirdum is in de periode 1914-1918 gebruikt als sportterrein voor de in Gaasterland aanwezige Belgische vluchtelingen. In de jaren daarna zou het gebruikt zijn als kampeerterrein. In de crisisjaren vanaf ongeveer 1930 is terrein ingericht als kamp voor werklozen. Toen dat rond 1933 een meer permanent karakter kreeg vond men het noodzakelijk om de voorzieningen te verbeteren door het plaatsen van een kantine en een zogenaamde privaatinrichting. Zo kwam het dat het door de gereedkoming van de afsluitdijk overbodige kantine omniet aangeboden werd aan het Comiteé voor werkloozenzorg te Friesland en in Elfbergen herplaatst werd. De tentenkampen verdwenen om plaats te maken voor houten barakken. Werkloze jonge schippers en vissers konden vanaf 1938 op Elfbergen terecht voor een voorbereidende cursus van een half jaar. Het vakonderwijs tijdens deze cursus werd gegeven op de Binnenvaartschool te Lemmer. Het kamp heeft in de meidagen van 1940 ook nog een rol gespeeld in de opvang van NSB'ers. Na de Tweede Wereldoorlog is het kamp afgebroken. Wat rest van het kamp zijn herinneringen en een aantal foto's.

Kampeerplaats Elfbergen rond 1929?

Op 11 juni 1934 is door de gemeente Gaasterland bouwvergunning verstrekt aan Het Provinciaal Comitée voor Friesland van de Centrale voor werkloozenzorg voor het wederopbouwen van "Het Kompas", staande te Kornwerderzand, en het oprichten van een privaatinrichtig te Elfbergen onder Oudemirdum.

De tekeningen en het bestek zijn gemaakt door gemeente-opzichter dhr. T. van Dijk

titel, plattegrond, voorgevel, zijgevel

Op 21 juli 1934 is de officële opening van het complex door burgemeester baron Thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg.

Een vijftal barakken ieder inhouden acht jongemenschen, wc 'n tentleider

In de editie van 22 november 1935 van het Friese weekblad "Fan Fryske Groun" is een artikel over het kamp te lezen.

De bevolking van Elfbergen

Handen wassen bij de pomp

De grachtgravers even in ruste voor de fotograaf.

Voor de keuken van het kamp derde van links Wietske de Vries - Balstra daarnaast Jacob de Vries en Antje Balstra. De mannen in overall zijn arbeiders uit het kamp.

Jacob de Vries en ziin vrouw Wietske de Vries-Balstra woonden tegenover het kamp aan de Beukenlaan bij Oudemirdum. Jacob de Vries instrueerde de te werkgestelden bij de werkzaamheden in het bos. Zijn vrouw zorgde voor het eten in de keuken van het kamp. Hun toen 11 jarige dochter Hieke kan zich nog goed het graven van de vijver in 1937 herinneren. Ze mocht namelijk mee terug rijden in de kruiwagen nadat deze geleegd was. Hun oudere dochter Antje hielp mee in de keuken van het kamp. Het gezin de Vries kon op het kamp mee eten met de groep.

Uiterst links mevrouw Runia en daarnaast Wietske de Vries - Balstra.

De vijfde van links is Wietske de Vries - Balstra. Rechts daarvan dr. Bouma een van de initiatiefnemers van het kamp. De man met de hoed is Arend de Vries, een neef van Hieke.

Het uitgraven van de vijver is pas aan de gang. De eerste spaden grond zijn afgevoerd.

De vijver in het bos bij Oudemirdum wordt officieel opgeleverd in het vroege voorjaar van 1937 (LC 12 maart 1937) . De tewerkgestelde werklozen hebben deze vijver aangelegd onder toezicht en naar een ontwerp van gemeente-opzichter van Dijk

De vijver vlak na de oplevering in 1937

Onder leiding van kampcommandant W.J. Struiksma beginnen in oktober 1938 cursussen voor jeugdige werkloze schippers en vissers voor de Rijn- en kustvaart. In de Leeuwarder Courant van 8 november 1938 is een verslag te lezen van een bezoek aan het kamp: deel 1, deel 2

Jonge schippers in opleiding bezig met het opknappen van sloepen langs de Luts

Op 16 januari 1939 bouwvergunning verstrekt voor de bouw van een klokkestoel.

Begin 1939 (LC 15 februari 1939) wordt melkerscursus toegevoegd aan het programma. Boeren uit de omgeving verlenen hierbij medewerking omdat op het kamp zelf geen facaliteiten zijn. De heer K. Visser uit Oudemirdum, voormelker en cursusleider van de Friesche maatschappij voor landbouw, geeft de eerste practische aanwijzingen.

In deze periode is de bekende dichter Douwe Annes Tamminga (1909-2002) kampleider.

De Leeuwarder Courant besteedt nog eens uitgebreid aandacht aan het scholingskamp voor jeugdige werklozen te Elfbergen in de editie van 8 juli 1940: deel 1, deel 2

Op 2 december 1940 bouwvergunning verstrekt voor het maken van een badwasgebouwtje

Op 13 januari 1941 bouwvergunning verrstrekt voor het bouwen van een waterinstallatiegebouw

onder deze link de complete tekening

Op 9 november 1942 bouwvergunning verstrekt voor het bouwen van een transformatorstation van het PEB

In de zomer van 1945 wordt het kamp afgebroken.