Dubbelstraat 1
kadastrale gemeente Balk, sectie A, nummer 104, huis en erf in 1832

eigenaren

eigenaar in 1700 secretaris Colde: De herbergyers huysinge op de hoek van de Dubbelstraet binnen Balk daer de Windthond uythangt
verkoop in 17?? aan: Tijs Martens Bosman, herbergier te Balk
verkoop in 1798 aan: Gerrit Thijsses Bosman, logementhouder te Balk
verkoop in 1828 aan: Sijbren Aukes Dooper, logementhouder te Balk
verkoop in 1877 aan: Gemeente Gaasterland
   
   
 
2006 >
   
Balk A 104
kadastrale gegevens

kaart 1832

kadastrale kaart 1832

104 vernummerd in 1867 naar 463, 464
463 vernummerd in 1879 naar 573, 574
464 is het perceel langs de Luts
573 en 574 komt uit 105, 463, 464
573 vernummerd in 1889 naar 676
574 vernummerd in 1889 naar 675
676 ongewijzigd tot 1928
675 vernummerd in 1917 naar 962, 963
962 ongewijzigd tot 1928 zie Lytse Side 1
963 ongewijzigd tot 1928
minuutplan 1832 / netteplan 1887
bron: Tresoar
Balk A 104
Uiterst links de herberg op de hoek van de Dubbelstraat en de Lytse Side rond 1785 naar een waterverftekening van Jan Bulthuis (collectie Fries Museum)

kaart 1913

kadastrale kaart 1913

verkopen
 
Leeuwarder Courant 1828
bron: Leeuwarder Courant van 8 februari 1828

Omschrijving van het pand in de koopacte voor notaris Willem Jan Hemsing op 24 mei 1828.

De Comparanten verkoopers verklaarden te hebben verkocht, de Comparanten koopers te hebben gekocht zeker logement en stalling staande en gelgen te Balk en aldaar gekwoteerd met nummer honderd twee en zeventig. Strekkende in eene rigting van het zuidwesten naar noordoosten van de Dubbelstraat tot aan de weduwe Jacob Pieters Kramer hebben ook naastleger ten noord en zuidoosten zoo even genoemde weduwe Jacob Pieters Kramer. Ten zuidwesten de Dubbelstraat en ten Noordwesten de Lutz bekend in de legger van het cohier gebouwde en ongebouwde eigendommen belastingen der Gemeente Balk onder nommer vier honderd negen? Aangeslagen in de belastingen op de gebouwde eigendommen over acttienhonderd acht en twintig op veertien guldens twee cents belast met een floreen en acht stuivers te Wyckel onder nummer honderd vijf en zestig bezwaard met de dienstbaarheid eener ? opslag op de wal bij de Lutz ten dienste der huizen staande in de Dubbelstraat te Balk en ten behoeve van eene zathe en landen staande en gelegen te Wijckel behorende aan Mr. F.Z. Reneman thans in huur en gebruik bij Gauke Krijns Waayer.

 
bewoners
huisnummers: 1812 - 1859 Balk 172; 1859 - 1890 Balk 230; 1890 - 1910 Balk 229; 1910 - 1914 Balk 353/354; 1914 - 1920 Balk 389; 1920 - 1930 Balk 413; 1930 - 1953 Balk 398; 1953 - Dubbelstraat 1
     
reëelkohieren 1715 - 1805
  eigenaar / bruiker
1794 - 1795 Tijs Martens / zelfs; blad 179, nummer 164
1797 - 1804 Tijs Martens weduwe / Gerrit Thijsses; blad 179, nummer 164
speciekohieren 1748 - 1806
1805  
taxatie van de gebouwen in de gemeente van Balk 1812, huisnummer Balk 172
1812 geen vermelding
volkstelling 1840; huisnummer Balk 172
1840 Siebren Aukes Dooper, logementhouder
woningregister 1849 - 1859 blad 325; huisnummer Balk 172 / 230
1849 - 1859 Siebren Aukes Dooper, logementhouder
1850 - 185? Yke Schaap, dienstbode (* 24 oktober 1819 te Joure)
  Hendrikjen Mulder, dienstbode (* 4 maart 1823 te Balk)
  Janke Jentjes Tromp, dienstbode (* 13 maart 1826 te Sloten)
woningregister 1859 - 1869 blad 107 kadastrale gemeente Balk sectie A nummer 104; huisgnummer Balk 230
1859 - 1869 Siebren Aukes Dooper, logementhouder
1861 - 1862 Hobbe Nolkes Wouda, ( * 5 november 1807 te Sneek)
1860 - 1862 Grietje J Groenendal, ( * 30 april 1844 te Joure)
1862 - 1862 Akke Meinderts Rypkema, ( * 24 februari 1845 te Sint Nicolaasga)
1862 - 1865 Catharina Lykeles de Lange, ( * 10 november 1840 te Lemmer)
1864 - 1864 Jantje Tjebbes Bosma, ( * 4 april 1849 te Lemmer)
1866 - 1867 Dieuwke Heins Krooyenga, ( * 11 november 1836 te Joure)
1867 - 1868 Jeltje Gerrits de Jong, ( * 12 juli 1846 te Lemmer)
1869 - 1869 Jetske van Dijk, ( * 17 november 1846 te Irnsum)
woningregister 1869 - 1879 blad kadastrale gemeente Balk sectie A nummer 104, volgnummer 307
1869 - 1879 Johannes Sybrens Dooper, logementhouder  
1869 - 1870 Hinke Lolkes Haarsma, ( * 29 oktober 1847 te Hemelum)
  Sjieuwke Willems Kramer, ( * 26 februari 1851 te Joure)
  Bernardus Georg Schrakamp, ( *
   
bevolkingsregister 1880 - 1890 blad 162 kadastrale gemeente Balk sectie A nummer 573
1880 - 1890 post- en telegraafkantoor
bevolkingsregister 1890 - 1900 blad 327, huisnummer Balk 229
1890 - 1900 post- en telegraafkantoor
bevolkingsregister 1900 - 1910 blad 325, huisnummer Balk 229 / 353
1900 - 1910 post- en telegraafkantoor
register van huisnummers 1910-1920 blad 27, huisnummer Balk 354 / 389
1910 - 1920 post- en telegraafkantoor
register van huisnummers 1921 - 1939 blad 35; huisnummer Balk 413
1921 - 1930 post- en telegraafkantoor
register van huisnummers 1931 - 1939 blad 30; huisnummer Balk 398
1931 - 1939 hulppostkantoor
 
1974 - 1989 peuterspeelzaal 't Plankje
1989 - 2007 onderdeel gemeentekantoor
2005 - 2007 Delphion, begane grond
2008 - heden Bibliotheek Balk
     
 
 
herbergier Tijs Martens
 
herberg De Roskam
 
De oudst bekende advertentie in de Leeuwarder Courant waarin herberg De Roskam wordt genoemd is die in de editie van 21 augustus 1805. Hierin worden diverse stukken land onder het dorp Oudega (HO) te koop aangeboden door de "Secretarien" Anne Jolles Ve(e)ning, inspecteur der belastingen te Leeuwarden en Johannes Ruardi notaris te Sloten ten huize van Gerryt Tysses Bosman, castelein in de Roskam te Balk
 
De Roskam eerste veiling
bron: Leeuwarder Courant van 21 augustus 1805
 
Vanaf 1828 wordt er in de Leeuwarder Courant gewag gemaakt van harddrijverijen in Balk. En zoals in zoveel steden en dorpen in Friesland worden deze georganiseerd in de maand augustus door de kastelein van de plaatselijke herberg. In Balk is dat de kastelein van De Roskam.
 
harddraverij Balk
bron: Leeuwarder Courant van 5 augustus 1828
 
harddraverij Balk
bron: Leeuwarder Courant van 1 september 1843
 
post- en telegraafkantoor
 
bouw postkantoor en boterwaag
bron: Leeuwarder Courant van 17 december 1876
 
staatsblad 188
 
aanbesteding
bron: Leeuwarder Courant van 27 februari 1877
 
De architect van het nieuwe gebouw was Jacob Izaaks Douma uit Leeuwarden. Voor de Boterwaag zie Lytse Side 1
Timmerman Pieter Folkerts Postma uit Woudsend was de laagste inschrijver bij de aanbesteding op 7 maart 1877 op het gemeentehuis te Balk. Hij mocht het nieuwe postkantoor en waag bouwen voor een bedrag van f 22097,- Het schilder- en behangwerk is in twee delen apart aanbesteed op 27 december 1877. Het 1e perceel (postkantoor) ging naar Jacob Dijkstra, schilder te Balk voor f 653,- en het 2e perceel (waaggebouw) naar Marten Zwanenburg, schilder te Balk, voor f 647,-
 
aannemer Postma
bron: Leeuwarder Courant van 27 april 1877
 
bouw postkantoor
tekeningen: voorgevel - zijgevel - begane grond - verdieping
bron: archief gemeente Gaasterlân-Sleat
 
postkantoor
prentbriefkaart024-028 collectie Durk Wortman
prentbriefkaart uitgegeven door F.D. Hoekstra te Balk; poststempel: De Lemmer 4 maart 1901, Groningen 5 maart 1901
Het in 1878 gebouwde postkantoor dat tot 1974 als zodanig in gebruik zal blijven. De foto is rond 1890 genomen.
 
Aan de hand van bovenstaande foto en tekeningen heeft Gert-Jan Groenewoud een 3D animatie gemaakt van beide gebouwen.
3D animatie
klik op bovenstaande afbeelding voor de animatiefilm
                   
        Op 1 september 1850 werd er een hulppostkantoor in Balk geopend. De postdienst was in die periode veelal gevestigd in het huis van degene die belast was met de postzaken. Vaak als bijbaan naast een winkel. Kwam er een nieuwe kantoorhouder dan verhuisde de postdienst naar de woning van die nieuwe functionaris. Kantoorhouder rond 1850 in Balk, ook wel brievengaarder genoemd, was Marinus de Block van Scheltinga. Zijn zoon, Daniël de Blocq van Scheltinga, werd brievenbode.          
                   
        advertentie LC Scheltinga          
        bron: Leeuwarder Courant van 21 oktober 1859          
                   
        Tot 1850 werden er natuurlijk wel brieven bezorgd in Balk en omstreken. Sjirk Jans Haga (1778-1841) en later zijn zoon Jan Sjirks Haga (1812-1884) verzorgden de post.          
                   
 
Op 29 mei 1877 wordt door de zoon van de toenmalige burgemeester jonkheer Jan Hendrik Frans Karel van Swinderen, de 7 jarige Frederik Christiaan Hendrik van Swinderen, de eerste steen gelegd van het nieuwe postkantoor te Balk. Het gebouw was in eigendom van de gemeente Gaasterland en werd verhuurd aan de post- en telegraafdienst (in het begin voor f 700,- per jaar). Op 15 april 1878 wordt het postkantoor in gebruik genomen, de eerste directeur is J.D. Doorman.
 
Balk A 104 gevelsteen brievenbus
Boven het postkantoor is de directeurswoning, de ingang hiervan is in de Dubbelstraat, die tot 1966 als zodanig is gebruikt. De jaarhuur van het hele pand was in 1966 gestegen tot f 1692,80, waarvan f 804,- voor het postkantoor.
 
plattegrond postkantoor
 
postkantoor
bron foto en tekst: Balk in oude ansichten door K.A. de Groot
Naast hotel Gaasterland was het postkantoor en op deze foto zien we dan ook het postkantoor en de postkoets. De koetsier op de bok is Wiebren Weersma en naast hem zit een Sneker buslichter. De man bij het wiel is Pier de Jong, terwijl besteller Imke Wagenmakers voor de ingang van het kantoor staat. Directeur Boot neemt met klerk Bloemsma (links) de stukken door, terwijl S. Nijman achter de postkar staat waarmee men de postpakjes rondbracht (rechts) De foto dateert van 1904.
 
posterijen brieenbus te Harich
bron: Leeuwarder Courant van 31 augustus 1880
 
<<< bron: Leeuwarder Courant van 31 mei 1880
 
 
directeuren post- en telegraafkantoor te Balk
Jan Diederik Doorman ( 24 apr1878 - 1 jan 1885 ) Antonie Laurens Smeenk (16 mrt 1919 - 1 nov 1922)
J. Bloemsma ( 1 jan 1885 - 1 sep 1890 ) Harmen Bijl ( 16 jan 1923 - ? ) opheffing telegraaf
Luborius Willem Vollers jr. ( 1 okt 1890 - 1 mei 1894 ) C. Vreeling ( ? - 1 jul 1933 )
A. Boot ( 1 juni 1894 - 1 sep 1906 ) Jan van der Zee ( 1933 - 1938)
Harm Addens ( 16 okt 1906 - 16 dec 1907 ) Ubel Koekoek ( 1938 - 19? )
W.G. Tuning ( 1 feb 1908 - 16 jun 1911 ) Anne Koekoek (
Andreas W. de Vries ( 1 okt 1911 - 16 dec 1915) Douwe Hielkema (
J.J. Noteman ( 1 mrt 1916 - 16 jun 1916 ) R. Toornstra (
Sebastiaan J. H. Wesselink ( 16 sep 1916 - 16 feb 1918) Jos de Vries ( ? - 1994 privatisering PTT)
 
bron aanstellingsperiodes postdirecteuren periode 1874 - 1923: het Museum voor Communicatie te Den Haag
 
 
personeel post- en telegraafkantoor te Balk
Enne van der Wal uit Nijega; 1880 klerk  
Douwe Riemersma uit Nijega; 1918 in opleiding  
J. Wagenmakers uit Sneek: 1903 postbode  
   
 
postbestellers
bron foto en tekst: Balk in oude ansichten door K.A. de Groot
Rond 1919 werd deze foto gemaakt van een drietal postbestellers. Op de tafel zit hulpbesteller Piet de Vries, naast hem staat Jan Wagenmakers en op de stoel zit Hendrik van der Goot.
 
PTT besteller gevraagd
bron: Balkster Courant van 21 oktober 1961
 
Langzamerhand voldoet de huisvesting van de postdienst in dit sterk verouderde pand niet meer aan de eisen van de tijd. De bestellerskamer werd te klein door de grote stijging van de aangeboden poststukken. Uitbreiding van het gebouw was niet mogelijk. Daarom is besloten een geheel nieuw postkantoor te bouwen. Dat werd in 1974 aan de overzijde in de Dubbelstraat gerealiseerd.
bron: doctoraalscriptie van Johannes Tjepke Engwerda Rijksuniversiteit Utrecht, kunstgeschiedenis
In 1989 is het uit 1878 stammende gebouw toegevoegd aan het gemeentehuis bij een grootschalige verbouwing en nieuwbouw. In de periode van 1974 tot 1989 heeft het verschillende functies gehad.
 
Inmiddels zijn de loketten van dat kantoor ook al weer gesloten. Sinds 1998 is er een postloket in de Bruna winkel aan de van Swinderenstraat 22. Alleen de ruimte voor de bestellers aan de Dubbelstraat is nog in een tiental jaren gebruik geweest. Het postagentschap is samen met de Bruna-vestiging in 2011 verplaatst naar van Swinderenstraat 13a.
 
Peuterspeelzaal 't Plankje
 
't Plankje  
Begonnen in januari 1974 in een gedeelte van de voormalige Openbare Lagere School waar ook jeugdsociëteit 't Haske was ondergebracht. Vanwege de slechte hygiënische toestanden later dat jaar is een noodgebouw achter de Raiffaisenbank in de Dubbelstraat ter beschikking gesteld.
 
In januari 1975 kon men terecht in het voormalige postkantoor. Dit was ook geen ideale locatie. De zandbak moest binnen geplaatst worden omdat een fatsoenlijke buitenruimte ontbrak. Het ophalen en brengen van de peuters was gevaarlijk vanwege de verkeersonveilige situatie.
 

In 1991 is de peuterspeelzaal verhuisd naar een deel van de voormalige Van Swinderen Mavo in de Bloemstraat.

 

 
verkeerssituatie "t Plankje
verkeerssituatie in februari 1980 Sinterklaasfeest in 1977
foto's beschikbaar gesteld door Anneke Kramer
 
gemeentekantoor
 
verbouwing
bron: Leeuwarder Courant van 27 april 1989
 
plattegrond
plattegrond van het gemeentekantoor ter plaatse van het oude postkantoor
 
Bibliotheek
 
bibliotheek
bron: Leeuwarder Courant van 19 juni 2007
 
voorgevel hoek Dubbelstraat Lytse Side
 
Op 20 maart 2009 organiseerde de bibliotheek een opendag.
 

 

beginpagina langsdeluts laatste wijziging: 30 augustus 2017