van Swinderenstraat 6

kadastrale gemeente Balk, sectie A nummer 281, kerk in 1832

eigenaren
eigenaar in 1832: kerkvoogdij te Balk
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
 
2006 >>>
   
van swinderenstraat 6
kadastrale gegevens

kaart 1832

kadastrale kaart 1832

281 vernummerd in 1872 naar nummer 503
281 vernummerd in 1872 naar nummer 504 (is het lijkhuisje naast de kerk)
 
minuutplan 1832 / netteplan 1887
bron: Tresoar
 
 
 
 
 
 
gevelsteen
gevelsteen boven de hoofdingang
 
 
 

kaart 1913 

kadastrale kaart 1913

 
huisnummers: 1812 - 1859 Balk 31; 1859 - 1910 Balk 37; 1911 - 1920 Balk 44; 1921 - 1930 Balk 42; 1931 - 1953 Balk 44; 1953 - heden van Swinderenstraat 6
     
taxatie van de gebouwen in de gemeente van Balk 1812, huisnummer Balk 31
1812 De Kerk, volgnummer 44
 
     
woningregister 1859 - 1869 blad 12; kadastrale gemeente Balk sectie A nummer 281, huisnummer Balk 37
1859 - 1869 kerkgebouw der Hervormden
woningregister 1869 - 1879 blad 55; kadastrale gemeente Balk sectie A nummer 281, volgnummer 254
1869 - 1879 kerkgebouw der Hervormden
bevolkingsregister 1880 - 1890 kadastrale gemeente Balk sectie A nummer 503 / 504
1879 - 1890 niet genoemd in register
bevolkingsregister 1890 - 1900 huisnummer Balk 37
1890 - 1900 niet genoemd in register
bevolkingsregister 1900 - 1910 huisnummer Balk 37 / 44
1900 - 1910 niet genoemd in register
register van huisnummering 1911 - 1920 blad 3, huisnummer Balk 44
1911 - 1920 Nederlands Hervormde Kerk  
register van huisnummering 1921 - 1930 blad 5, huisnummer Balk 42
1921 - 1930 Nederlands Hervormde Kerk
register van huisnummering 1931 - 1939 blad 5, huisnummer Balk 44
1931 - 1939 Nederlands Hervormde Kerk
 
1939 - 2007 Nederlands Hervormde Kerk
2007 - heden Protestantse Kerk 'It Breahûs'
     
brandspuithuisje / lijkenhuisje / consistoriekamer
huisnummering: 1859 - 1910 Balk 37; 1911 - 1920 Balk 43; 1921 - 1930 Balk 41; 1931 - 1953 Balk 43; 1953 - ???? van Swinderenstraat 5
woningregister 1869 - 1879 blad 55; kadastrale gemeente Balk sectie A nummer 281, volgnummer 255
1869 - 1879 brandspuithuisje
bevolkingsregister 1880 - 1890 kadastrale gemeente Balk sectie A nummer 503 / 504
1880 - 1890 niet genoemd in register
bevolkingsregister 1890 - 1900, huisnummer Balk 37
1890 - 1900 niet genoemd in register
bevolkingsregister 1900 - 1910; huisnummer Balk 37 / 43
1900 - 1910 niet genoemd in register
register van huisnummering 1911 - 1920 blad 3; huisnummer Balk 43
1911 - 1920 brandspuithuisje  
register van huisnummering 1921 - 1930 blad 5; huisnummer Balk 41
1921 - 192? brandspuithuisje
192? - 1930 bergplaats
register van huisnummering 1931 - 1939 blad 5; huisnummer Balk 43
1931 - 1939 consistoriekamer
     
het kerkgebouw
 
De oude kerk aan de weg naar Wijckel ongeveer ter hoogte van 't Haske was erg bouwvallig geworden. Opknappen was dweilen met de kraan open. Geld voor nieuwbouw was er niet. Hoe kwam men aan de benodigde pecunia voor de bouw van een nieuw Godshuis. Zonder subsidie van de overheid kon men het plan voor nieuwbouw wel schudden
Vier personen, die als gecommiteerden uit de gemeente waren aangesteld, gingen zich over een subsidieaanvraag aan de Provinciale Staten buigen. Het waren boterkoopman en ouderling Poppe Jans (Poppes), Jasper Bootes, koopman Hans Claeses (van der Werf), ontvanger der belastingen en later notaris Hermannus Banning. Alle vier 'liefhebberen van de Gereformeerde Religie'. Hun verzoek werd ondersteund door grietman Lycklama te Wijckel. Voor nieuwbouw waren de geldmiddelen niet toereikend en daarom richtten de gecommiteerden zich als pleitbezorgers van de gemeente 'met schuldige eerbied en onderwerpinge' tot de heren van Gedeputeerde Staten 'door dezen ootmoedelijck versoekende, ja biddende' hun te smeken om de aanvraag voor subsidie in te willigen.
Verder deden ze een verzoek om te mogen collecteren in de omgeving, maar ook buiten Friesland. Het verzoek van de Balksters werd ingewilligd. de Gedeputeerden waren bereid om geld voor een nieuw te bouwen Godshuis te verstrekken. De gemeente was ontzettend blij dat ze een nieuwe kerk zouden krijgen.
 
gevelsteen
Mr. timmerman Roelof Saegman mocht deze grote klus klaren. Hij heeft een zeer toepasselijke naam. Deze naam zal in de volksmond als bijnaam gebruikt zijn. Het was in ieder geval niet zijn achternaam. In 1729 werd de bouw van de nieuwe kerk aan de Harichsterzijde van de Luts voltooid en opgeleverd. In de gevel werd een steen aangebracht met het opschrift uit Mattheüs 7 vers 21
 
preekstoel
 
gebrandschilderd raam
De provincie schonk een glas-in-loodraam met het wapen van Friesland bovenin en de wapens van de gecommiteerden Poppe Jans en Hans Claeses alsmede die van timmerman Roelof Saegman er onder. Jasper Bootes voerde geen wapenschild en daarom wordt zijn naam ook niet in het raam genoemd. Dit raam bevindt zich naast de kerkenraadbank in de kerk. Op de foto hierboven links van de preekstoel. Er zijn nog een tiental kerken in Friesland met zo'n geschonken raam.
 
Het geschilderde wapen van Poppe Jans is een gedeeld schild dat onder doorsneden is waarin de afbeeldingen staan van een scheepje en twee botertonnen met daar tussenin een boterboor met een kroon erop. Bovenin drie driehoeken aan elkaar in de vorm van een soort weegschaal en drieklaverblaadjes, het meest voorkomende symbool dat weidebezit aangeeft. Een kroon met parels completeert het geheel.
 
provincie Friesland
 
Op het schild van Roelof Saegman staan een aantal attributen die met zijn ambacht te maken hebben. Het is een gedeeld schild met afbeeldingen uit de bouw, zolas winkelhaak, passer, zaag, troffel. Ook hier completeert een kroon met parels het geheel.
 
Poppe Jans en Roelof Saegman
 
Hans Claeses, coopman en mede gecommiteerde is in het raam te lezen. Wat daaronder staat is onleesbaar geworden. het schild is gedeeld met rechts de Friese halve adelaar en links drie eikels in hun napjes onder elkaar. Het schild wordt beschreven vanuit het standpunt van de drager en niet door dat van de toeschouwer. Vandaar dat links en rechts enige verwarring te weeg kan brengen. Eikels waren het symbool voor bosbezit.
 
Hans Claeses
 
Het tongedeelte van de preekstoel is meegegaan naar de nieuwe kerk, als ook de beide alliantiewapens boven de herenbanken. het familiewapen boven de kerkenraadbank is van de familie Colde en van Heemstra en die boven de andere herenbank van Valerius van Glinstra, grietman van Gaasterlân in de periode van 1679-1693. De zinspreuk van de familie van zijn vrouw Christina van Wijdevelt luidde: 'Alle leden van onzen stam vervulden steeds hun heilige plicht. Bij alles wat den Schepper gaf en nam dienden zij Hem naar eigen inzicht.'
wapen
 
Het wapen van Van Glinstra is een gedeeld schild, dat aan de rechterkant doorsneden is met een lelie en daaronder een groene haan in een zilveren veld. Daarnaast wordt in het wapenschild van Van Wijdevelt een hond met geschoten wild in de bek afgebeeld. De hond (wolf) met prooi staat symbool voor de jacht. Anderen menen dat het een zwarte wolf met een wit lam op de rug is. De wrong heeft een mensenhoofd en het helmteken een doodshoofd. De haan is het symbool voor waakzaamheid.
 
wapen
 
het orgel
 
In de erediensten van voor 1800 vond het psalmgezang met behulp van een voorzanger plaats. Een orgel was er niet en Balk moest zelfs tot de eeuwwisseling van 1800 hierop wachten. De voorzanger zong de psalm voor en de gemeente herhaalde dit totdat de gemeente de melodie beheerste. De functie van voorzanger werd na de invoering van orgelbegeleiding bij de gemeentezang langzaam maar zeker afgebouwd. Het voorzangerschap werd vaak gecombineerd met het schoolmeesterschap en soms nog uitgebreid met het kosterschap en het vervullen van administratieve taken. Een schoolmeester was vaak een manusje van alles om zo in zijn onderhoud te kunnen voorzien. In de beginperiode was de kerkmuziek heel eenvoudig van aard. Wie de eerste organist is geweest wordt niet vermeld.
 
Het oude orgel dat in 1800 in de kerk geplaatst was, was nodig aan vervanging toe. De gebroeders Gerard Willem Lohman (1803-1856) en H.B. Lohman orgelbouwers te Groningen en Leiden, kregen de opdracht om een nieuw één klaviers orgel met 12 stemmen en aangehangen pedaal in de kerk te bouwen. Bij de bouw ervan werden delen van het oude orgel verwerkt. De kosten van bestek en voorwaarden voor levering van het orgel bedroegen f 3131,- waarvan f 2554,- door de gemeenteleden werd geschonken. In een feestelijke dienst op 16 februari 1843 waarin ds. De Bruine voorging, werd het orgel 'aan des zelfs geheiligde bestemming toegewijd'.
 
orgel
 
'Het was voor onze gemeente een welkome en genoeglijke feestdag. Sedert twee jaren nam onze Leraar den Weleerw. Heer J.R. de Bruine, ondersteund door notabelen en kerkvoogden dezer gemeente, de taak op zich om alle pogingen aan te wenden, ten einde door de middelen van vrijwillige bijdragen, een orgel te verkrijgen. Die pogingen werden door algemeenste medewerking, waaronder vele aanzienlijke giften, achtervolgd, zodanig dat de somma voldoende was, ter bekoming van een orgel.'
Het nieuwe orgel werd 'geexamineerd' door de heren Jhr. Waubert de Puiseau, notaris te Lemmer, en S.W. Velds, organist te Sneek, die het 'bij uitnemendheid voldoende bevonden'
 
organisten
   
   
1843 - 1897
Uilke Willems de Jong
1897 - 1904
?
1904 - 1960
Hendrik Keulen
1960 - 2013
Albert Zuiderhof
   
   
   

orgel

 
orgel
 
Aanschouwd 't gelijkend beeld van Dominé de Bruine
Die dees' gemeente mocht door leer en voorbeeld stichten
En die door wijs beleid en vastberadenheid
Ten dienst van Jezus' kerk mocht leraarsambt verrichten
De bloei van deze kerk was groot te zijner tijd
 
predikanten
 
predikantenbord
bord 1 / bord 2 / bord 3 / bord 4
 
    komend van: vertrokken naar:
       
1599 - 1624
Joh. J. Balk Foudgum overleden
1624 - 1654
Johannes de Brune Sondel  
1653 - 1666
P. Vogelsang ? Witmarsum
1666 - 1683
Joh. Kingma Sluis overleden
1684 - 1690
Romb. Ytsma Heeg overleden
1691 - 1700
Joannes de Lespierre Jorwerd overleden
1701 - 1752
Abdias Noorbeek Workum emeritaat
1752 - 1771
Johannes Stoter Westernieland overleden
1772 - 1776
Cornelis Jongsma Rijperkerk Appingedam
1778 - 1815
Petrus Douwes Cramer Hiaure overleden
1817 - 1826
Joachim van Broekhuizen Opheusden overleden
1829 - 1829
Hermanus ter Haar Hamswerum overleden
1831 - 1833
Hendrik Gann Dun Utrecht Veenendaal
1834 - 1843
Jan Rudolf de Bruine Den Haag Vlissingen
1844 - 1846
Johannes Christiaan Eijkman Oosterwolde (G) Nunspeet
1848 - 1851
Jacob Adolph Ruijs Kampen Veenendaal
1851 - 1857
Teunis Jan Jansen Schoonhoven Schraard Woerden
1861 - 1877
Frederik Jacobus Cornelis Schook Loon op Zand Garderen
1878 - 1882
Jacobus Johannes van der Weijde Bergambacht Oosterend (Fr.)
1883 - 1904
Reitze Jaarsma Lollum Maasland
1904 - 1908
G. Cazemier Zwartsluis Oosterbierum
1909 - 1920
P. Bootsma Exmorra Zwolle
1921 - 1924
Alb. Altena Schoonebeek Rijnsburg
1925 - 1929
D.M. Vermet Klaaswaal Oosterbierum
1929 - 1932
J.B. Buiskool IJsselmonde Krimpen aan de IJssel
1933 - 1937
H.G. Groenewoud Gelselaar Vollenhove
1937 - 1948
Christiaan Johannes Schweitzer Amerongen Brielle
1949 - 1953
H.A. Jellema Katwijk aan Zee Wijhe
1953 - 1958
H. Belier Harich Maasdijk
1958 - 1962
Jac. Overduin Tjerkwerd Oosterbeek
1963 - 1966
M. Jorritsma Vriescheloo Nootdorp
1968 - 1973
Com . G. Wiegers Sneek Geldermalsen
1973 - 1980
M.B. Nieuwkoop Utrecht Zwolle
1981 - 1986
W. Oosterhof Zuidlaren Varsseveld
1987 - 1995
Y. Slik Marrum Beetsterzwaag
1995 - 2001
Joh. Heegsma Emmeloord emeritaat
2002 - 2002
Stefan de Jong gereformeerd predikant Cuba
2002 -
Johan Kok Oosterzee  
2003 - 2008
J. van der Goot Scheemda  
       

 

beginpagina langsdeluts laatste wijziging: 29 juli 2017