Vereniging voor Christelijk Onderwijs te Balk en Wijckel, gevestigd te Balk.
 
De vrijheid van onderwijs is een recht op grond waarvan iedereen een school mag oprichten. Vrijheid van onderwijs betekent ook dat ouders voor hun kinderen mogen kiezen tussen openbare scholen, onderwijs dat is gebaseerd op een religieuze of levensbeschouwelijke visie (bijzonder onderwijs), en thuisonderwijs. In sommige landen is inschrijving in een openbaar of door de overheid gecontroleerd onderwijssysteem verplicht en hebben burgers niet het recht zelf een school op te richten. Uiteindelijk is de vrijheid van onderwijs bedoeld om onderwijsmonopolies te voorkomen.
bron: wikipedia
In de liberale grondwet van 1848 werd voor het eerst de vrijheid van onderwijs geregeld. Dat was niet verwonderlijk: de liberale voorman Thorbecke had al in 1829 in een brochure voor dit uitgangspunt gepleit. De grondwetsformulering luidde: Het geven van onderwijs is vrij, maar er waren wel voorwaarden. Zo werden er eisen gesteld aan de bekwaamheid der onderwijzers, en er was overheidstoezicht op het onderwijs. Voorts bleef de regeling van het "publiek" (openbaar) onderwijs een staatsaangelegenheid, en het was ook dat onderwijs dat subsidie ontving. Niettemin ontstond de vrees dat dat openbaar onderwijs in bepaalde streken geheel zou verdwijnen; daarom werd aan de grondwet de bepaling toegevoegd: Er wordt in het rijk van overheidswege voldoende openbaar onderwijs gegeven.
bron: wikipedia
De vrijheid van onderwijs, die dus al sinds 1848 bestond, had nog steeds geen einde gemaakt aan de ongelijkheid van subsidiëring. Daarin kwam pas verandering bij de grondwetswijziging van 1917, die regelde dat het onderwijs (dus niet alleen het openbaar onderwijs) "voorwerp van aanhoudende zorg van de regering" was en uit openbare middelen werd bekostigd. Dit resulteerde in de Lager Onderwijswet van 1920
bron: wikipedia
 
Christelijk Onderwijs Balk
bron: www.delpher.nl
 
Op 20 februari 1868 kwamen bij elkaar in het huis van C. J. van Broekhuizen onder voorzitterschap van dominee G. Ringnalda van Woudsend, de volgende Balksters:
Cornelis Jan van Broekhuizen, geneesheer te Balk; Marten Boonstra, schoenmaker te Balk;
Marten Foekes Gorter, bakker te Balk; Jan Roelofs de Vries, koopman te Balk;
Taeke Thaekens, koopman te Balk
Samen met de toen niet aanwezige Marten Siebes Visser, schoenmaker te Balk, wilden ze komen tot de oprichting van een Christelijke School met het doel:
"de bevordering van zodanig onderwijs dat met waardering van alles wat in de nieuwe leermethoden prijzelijk en proefhoudend bevonden is aan Christelijke beginselen geheiligd, bepaaldelijk door een gepast en doelmatig gebruik van Den Bijbel als de onfeilbare oorkonde der openbaring als Vader, Zoon en Heiligen Geest tot zaliging van zondaren".
 
Op 23 april 1868 kwam de officiële beschikking van de koning voor de oprchting van de vereniging.
Dat is dan ook de werkelijke oprichtingsdatum.
 
Christelijk Onderwijs Balk
bron: archief De Bolster
blad 1 , blad 2 , blad 3
 
Christelijk Onderwijs Balk
bron: Nederlandsche Staatcourant van 3 juni 1868
 
De naam van de vereniging is verwarrend. Onderstaand heb ik hierover kunnen achterhalen:.
Ouders uit Balk en Wijckel die hun kinderen Christelijk onderwijs wilden laten genieten konden vanaf 1868 naar hun eigen school in Balk. Beide dorpen hadden sinds oudsher een Openbare Lagere School. De OLS in Wijckel werd in 1929 opgeheven en ging verder als een zelfstandige Christelijke School met een eigen bestuur?. De vereniging gevestigd te Balk bleef dezelfde naam houden, dus met de toevoeging van Wijckel.
Bij de stichting van de Christelijke School in Wijckel bleek dat Hervormden en Gerefomeerden niet door één deur konden. De Hervormden sloten zich aan bij de CVO (Christelijk Volks Onderwijs) en de Gerefomeerden bij de CNS (Christelijk Nationaal Schoolonderwijs. De CVO school kwam in de buorren van Wijckel (het huidige (2018) gebouw Irene) en de CNS kreeg een eigen school in de Bargebek.
In augustus 1933 werd de Openbare Lagere school in Harich opgeheven.
Bij statutenwijziging werd daarna besloten, de naam aan te vullen met Harich in Ruigahuizen. Vanaf toen is het dus: Vereniging voor Christelijk Onderwijs te Balk, Wijckel, Harich en Ruigahuizen, gevestigd te Balk. Waarom Wijckel in de naam van de vereniging bleef, terwijl er 2 christelijke lagere scholen waren is me een raadsel.
 
Het eerste schoolgebouw stond aan de Harichsterzijde (anno 2018 Meerweg 2 waarin de woonwinkel van Ruben Betsema) en werd gehuurd voor f 150,- per jaar van de medeoprichter C.J. van Broekhuizen.
 

Harichterszijde

prentbriefkaart uit eigen collectie
Rechts met de hoge voorgevel de Bijzondere School in Balk.
 
onderwijzer gevraagd Balk onderwijzers gevraagd Balk
bron: Leeuwarder Courant van 11 mei 1893 bron: De Standaard van 18 juni 1894
 
Ipema
bron: Het nieuws van de dag van 13 november 1893
 
In de loop van 1913 wordt serieus nagedacht over de aankoop van grond voor de bouw van een nieuwe school. Diverse partijen zijn benaderd wanneer er weer een stuk grond beschikbaar leek. Zo werd Mr. C.J. Tromp gevraagd of hij grond aan de Harichsterstikke, nu de Wilhelminastraat, beschikbaar wilde stellen. Dat verzoek werd afgewezen. Dhr. Tromp had andere plannen. Later dat jaar is de grond verkocht aan de Woningstichting Gaasterland en werd de eerste sociale woningbouw uitgevoerd in Balk.
 
In de bestuursvergadering van 25 november 1913 krijgt de heer H. Luinenburg uit Wijckel de opdracht van het bestuur om namens de Vereenging op 27 november 1913 te bieden op de percelen grond met bijhorende woningen aan de Wijckelerdijk. Met een maximum van f 7700,- Deze missie lukt en het onroerend goed verwisselende van eigenaar voor een bedrag van f 6847,-
 
In 1918 werd het 50-jarig jubileum van de vereniging gevierd. In 1917 werd de grondwet gewijzigd en kon de toenmalige minister van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen, Johannes Theodoor de Visser (1857-1932), de financiële gelijkstelling tussen openbaar en christelijk onderwijs bewerkstelligen. Een Comitée van Actie werd namens de schoolbesturen opgericht (bron: archief De Bolster). Deze gelijkstelling was pas in 1920 volledig.
 
jaarvergadering 1924
bron: archief De Bolster
 
Wikelerdyk 14
 
Op het land naast het in 1913 aangekochte woonhuis voor de schoolmeester werd in 1924 een nieuwe school gebouwd op het huidige (2018) adres Wikelerdyk 14. In 1973 is het pand grondig gerenoveerd en in 2009 gesloopt. In 2011 vervangen door een nieuw gebouw.
 
   
 
 
 
deze pagina is nog in bewerking
 
Trompstraat kleuterschool
Lytse Side 14a
 
1985 samenvoeging van kleuterschool en lagere school tot basischool
 
Vereniging voor Christelijk onderwijs Balk
 
Opheffing van de vereniging in 2003 en het samengaan in de stichting Nije Gaast.
 
Nije Gaast
bron: Balkster Courant van 1 mei 2003
Nije Gaast is een stichting voor christelijk en algemeen bijzonder en neutraal bijzonder basisonderwijs in de gemeenten Súdwest Fryslân en Gaasterlân-Sleat. Nije Gaast heeft 15 basisscholen, ca. 1250 leerlingen en ca. 160 medewerkers. Nije Gaast is in 2003 ontstaan door een fusie van 11 basisscholen en een fusiepartner met 4 basisscholen.
 
De volgende scholen vallen onder Nije Gaast, Us Nije Gea (Elahuizen), De Brege (It Heidenskip), It Grovestinshof (Koudum), de Skeakel (Oudega), De Barte (Hemelum), De Bolster (Balk), It Finster (Workum), De Klinkert (Sloten), Op ‘e Terp (Sondel), De Regenboog (Wyckel), De Skoalfinne (Warns), De Skutslus (Stavoren), De Stapstien (Nijemirdum), It Swannenest (Molkwar) en de Walikker (Oudemirdum)
 
 
klassenfoto's Christelijke Lagere School te Balk personeel Christelijke Lagere School te Balk
 
onderwijzend personeel
periode naam 1e woonadres in Balk: <<< Balk Balk >>>
         
1868 - 1872 Jan Es (1828-1902) Meerweg 2 Waarder Hoog Keppel
         
1872 - 1913 Johannes Baptist Coevoet (1848-1928) Meerweg 2 Utrecht pensioen
1881 - 191? Pier Johannes Boorsma (1859-1930) van Swinderenstraat 29 Deventer Grand Rapids
1890 - 1891 Hendrika Meinsma (1870-1920) Meerweg 2 Harlingen Muiden
1894 - 1896 Dirkje Catharina van Dijken (1870-1930) Meerweg 4 Utrecht Oost-Indië
1911 - 1917 Pieter Cornelis Walda (1892-1944) Meerweg 3 Makkum Sliedrecht
1911 - 1911 Hendrik Funcke ( ? Lemmer Lemmer
1912 - 1913 Jan Walda (1893-1945) Meerweg 3 Scharnegoutum Scheveningen
         
1913 - 1930 Willem de Roest (1889-1976) Wikelerdyk 10   Rhoon
1913 - 1921 Marten Visser (1889-1979) van Swinderenstraat 29 Oosterend Ambt Vollenhove
1914 - 1915 Aaltje Johanna Ouderland (1885-19??) van Swinderenstraat 44 Gaastmeer Lemmer?
1917 - 1918 Wilhelmina Hendrika Woestenenk (1898-1989) Meerweg 3 Markelo Markelo
1918 - 1921 Evert Hempenius (1897-1970) Raadhuisstraat 25 Balkbrug Harlingen
1918 - 1919 Gerritje de Schiffart (1899-1988) van Swinderenstraat 44 Nijland Hantumhuizen
1919 - 1919 Ype Sijtzes Kramer ( 1898-1985) van Swinderenstraat 44 Bolsward Bolsward
1919 - 1920 Pieter Oord ( 1897-1968) van Swinderenstraat 44 Weststellingwerf Oudeschoot
1919 - 1900 Lavina Hoekendijk (1900-19??) Raadhuisstraat 64 Tiel Amersfoort
  Richtje de Roest (1899-1989) Gaaikemastraat 45    
1920 - 1921 Everdina Wolbers (1900-1965) van Swinderenstraat 29 Enkhuizen Enkhuizen
1921 - 1922 Adrianus Antonie Kranenburg (1899-1982) van Swinderenstraat 29 Aalsmeer Poerworedjo
1921 - 1925 Botte de Boer (1903-1979) van Swinderenstraat 29 Oudega Heerenveen
1921 - 1923 Thewis Bijl (1902-1953) van Swinderenstraat 22 Sloten (Frl) Jutrijp
19?? - 192? Christina Piersma-Ketting (1890 van Swinderenstraat 4    
1923 - 1927 Klaas Daverschot (1903-1988) van Swinderenstraat 63 Zwolle Maarssen
<<1925>> Jitske Koelstra (1904-1981) Pypsterstikke 5   De Bilt
  A Huisman      
1924 - 1928 Johannes Berger (1900-1968) Wikelerdyk 12 Hoogeveen Ned. Indië
1925 - 1930 Femmetje Gonggrijp (1886-1932) van Swinderenstraat 29 Haarlem Wijk aan Duin
1927 - 1930 Jan Haasnoot (1906-1996) van Swinderenstraat 29 Katwijk Katwijk
1928 - 1932 Jelle de Vries (1904-1957) Wilhelminastraat Lemmer Wons
1927 - 1929 Pieter Larooy (1909-2001) Dubbelstraat 11 Nijmegen Gaast
  Johannes T. van Hout      
1929 - 1930 Jan Bijlsma (1908-1968) van Swinderenstraat 29 Oudehaske Zwartsluis
         
1930 - 1953 Meindert Dijkstra (1897-1953) Wikelerdyk 10 Holten overleden
1930 - 1930 Berend Stuit (1903-1976) ? Zwartemeer Zwartemeer
1930 - 1931 Dictus Sixma (1911-1972) van Swinderenstraat 29 Heurne Beetgumermolen
1930 - 1941 Anna Klasina van der Brug (1909-1989) van Swinderenstraat 29    
1930 - 1932 Marten Hiemstra (1911-1998) Meerweg 9 Sneek Sneek
1932 - 1938 Herman Rusch (1908-1992) Meerweg 9 Lemmer St. Nicolaasga
1934 - 1934 Teetske Kazemier (1907-1973) van Swinderenstraat 29 Onnen Enschedé
1932 - 1934 Metske Steffen Kramer (1908-1997) Meerweg 10 Wirdum Wirdum
1935 - 1936 Metske Steffen Kramer (1908-1997) van Swinderenstraat 54 Wirdum Wirdum
1937 - 1946 Metske Steffen Kramer (1908-1997) Wilhelminastraat 66 Wirdum Berlikum
1939 - Tine Schurink      
  Thijs Dijkstra      
1941 - 1946 Simontje van der Weide ( 1915-2002) ? Leeuwarden Sneek
1946 - Wieger Steegenga ( * 1906)      
1929? Huitje Wielinga (1903-1997)      
1948- Huitje Wielinga (1903-1997) ?    
1948 Aaltje van Dijk ( * 1922)      
1948 Jan de Boer ( * 1922)     Sibculo
1948 - 1951 Pieter Kroles (1925-1999) ? Scharnegoutum Middenmeer
1944 - Wilhelmina Wagenmakers ( 1923-2014)      
         
  H. G Stulp van der Velde ( * 1911)      
  F. Hofstra ( * 1932)      
  F de Groot ( * 1920)      
  B.J Bakker ( * 1930)      
  D. Bakker-Louwsma ( * 1931)      
1951 - 1954 Rense Vriesema ( * 1930) ?? Hantum Koekange
1954 - 1956 Atze Bergsma ( 1933-2014)   Tijnje Heerde
195? - 1953 Hendrina Aleida Kentson ( * 1931) ?? Lemmer Velsen
  Gerk Bergsma (1916-1987)      
  G. De Boer ( * 1935)      
1952 - 1955 Jan E. de Oude ( * 1931) van Swinderenstr 29 / 65 Amsterdam Voorburg
  A. Wassenaar ( * 1937)      
  Brouwer      
  Roskam      
1953 - 1958 J. Nijdam (*1929)      
         
1953 - 1958 Eeltje Nijholt (1908-1977) Wikelerdyk 12 Emmeloord Sliedrecht
         
1955 - 1958 Th. Ruim (*1932)      
1955 - T de Groot      
19?? - 1959 Melletje Klaver- de Vries ( * 1934) Harich    
         
1958 - 1968 Seerp Koudenburg (1924-2013) Wikelerdyk 12 Koudekerk Rijn Drachten
1958 - J.J. Broekhuizen ( * 1936)      
1964 - J.C. de Wilde ( *   Hantum  
1967 J. Hoekstra ( *   Rottevalle  
1968 - 1999 Johannes Bierman Wikelerdyk 12 Steenderen pensioen
  E.A. Dijkman      
       
niet onderwijzend personeel
      woonadres:  
1921 Johannes de Jong (de vlugge) en Beeuw Kuperus kachelaanmakers en schoolschoonmakers Balk 263  
1957 - Wiepkje de Jong-Postma ( * 1911) schoolschoonmaakster    
1953 Hendrik van der Veer ( * 1919) concierge    
1950 Grietje van der Zee ( * 1925) handwerkonderwijzeres    
         
bestuursleden van de vereniging
    functie woonadres:  
  Cornelis Jan van Broekhuizen, geneesheer oprichter    
  Marten Boonstra, schoenmaker oprichter    
  Marten Foekes Gorter, bakker oprichter    
  Jan Roelofs de Vries, koopman oprichter    
  Taeke Theekens, koopman oprichter    
  Marten Siebes Visser, schoenmaker oprichter    
         
1893 S van der Gaast   Wijckel  
  Bootsma voorzitter    
1923 Pieter Haga penningmeester Balk  
1924 A. Altena voorzitter    
<1924 - 1933> M Koelstra secretaris    
1924 Keuning penningmeester    
<1924 - 1933 Ferdinand Keulen lid    
<1924> Hellinga lid    
  ds Buiskool lid    
1933 - Jochem de Ruiter voorzitter    
<1993> J. Datema voorzitter    
         
         
       
 
eigendommen van de Vereniging voor Christelijk Onderwijs te Balk en Wijckel
register van overschrijvingen periode 1832 - 1928
kadastrale gemeente
sectie
nummer

opper vlakte

aard van de titels
bedrag in guldens

dagtekening overschrijving titel

hypothecaire inschrijvingen
radatien
som inschrijving
dagtekening inschrijving
aflossing
som
Balk
A
408
 
koopacte
3500,-
16 juli 1875
       
Balk
B
1368
 
toewijzing
6847,-
16 dec 1913
       
Balk
B
1711
         
Balk
B
1712 ged
 
koopacte
3500,-
8 jul 1924
       
bron: Tresoar, toegang 35-03, inventaris 1088, folio 83, nummer 206
notariële acten
 
1875 Balk, notaris L. H. Potma Koopakte Betreft de verkoop van een huis en erf te Balk, koopsom  fl. 3500
- Cornelis Jan van Broekhuizen te Balk, verkoper
- Vereniging voor Christelijk Onderwijs te Balk en Wijckel,  koper
bron Tresoar: Toegangsnr.  : 26 Inventarisnr.: 7048  Repertoirenr.: 65 d.d. 12 mei 1875
 
1913 Balk, notaris J. H. Noordenbos Provisionele en finale toewijzing
Betreft de verkoop van een huis met tuin en bos te Wijckel,  koopsom fl. 6847
- Dieuwke Grosjean te Balk, weduwe van Durk Wijma, verkoper
- Hans Wijma te Bergen op Zoom, verkoper
- Age Sybrant Wijma te Stiens, verkoper
- Vereniging voor Christelijk Onderwijs te Balk, koper
- Pieter Haga te Balk, acceptant
bron Tresoar: Toegangsnr.  : 26 Inventarisnr.: 7090 Repertoirenr.: 152 en 160 d.d. 13 november 1913
 
interessante links
 
www.onderwijsgeschiedenis.nl
www.vrijheidvanonderwijs.nl
https://nl.wikipedia.org/wiki/Vrijheid_van_onderwijs
 

 

beginpagina langsdeluts laatste wijziging: 30.09.2018