 |
| Aan het eind van de jaren zeventig in de 19e eeuw kende Nederland een groot onderwijzerstekort in het lager onderwijs. Overal in het land kwamen er extra opleidingsplaatsen voor onderwijzers. Zo ook in Balk. Jacob Dirks (1819-1887), de toenmalige hoofdonderwijzer van de Openbare Lagere School in Balk, werd benoemd tot directeur van de Rijksnormaalschool in Balk, zoals het toen genoemd werd. Nu beter bekend als kweekschool en PABO. Waar de lessen gegeven werden heb ik niet kunnen achterhalen, maar hoogstwaarschijnlijk in het schoolgebouw van de lagere school in de Dubbelstraat. Het ministerie van binnenlandse zaken verstrekte rijksbeurzen van fl. 250,- per jaar aan de kwekelingen. Deze kwekelingen moesten natuurlijk onderdak hebben. |
| In Balk heb ik drie adressen gevonden waar de kwekelingen, hoofdzakelijk uit Friesland, in de kost zijn geweest. Bij de hoofdonderwijzer Jacob Dirks (1819-1887) in de Dubbelstraat. Bij zijn buurvrouw de winkelierster Gesina Hemsing (1832-1890). En bij arbeider Hendrik Brants van der Goot (1841-1909) die woonde in een helft van de dubbele woning Wikelerdyk 22-24 (zie Weromsjen 540). Deze opleidingslocatie in Balk verdween net zo snel als hij begon. In 1885 was er een overschot aan onderwijzers. De kwekelingen uit Balk gingen nu naar Heerenveen en Sneek. |
| bron: Balkster Courant van 1 februari 2024 Weromsjen yn Gaasterlân 541 |
| De normaalschool is een verouderde benaming voor het schooltype waar onderwijzers opgeleid werden. De term is afkomstig van de Franse instelling "École normale primaire", die tijdens het Franse bewind ook in de Nederlanden werd opgericht. |
| Naar inhoud van de opleiding en het type onderwijs waarvoor opgeleid, ontstonden vanaf 1830 wel verschillen tussen Nederland en België. |
| In Nederland is de normaalschool (en later ook kweekschool) een verouderde benaming voor opleidingsinstituut voor onderwijzend personeel aan een lagere school. |
| Leerlingen ontvingen zogenaamde normaallessen aan dit type onderwijs. De termen Rijksnormaalschool (of Rijks normaalschool) en Rijksdagnormaalschool (of Rijks dagnormaalschool) komen ook voor. Van oudsher werkten kwekelingen aan een lagere school, die daardoor werden opgeleid tot onderwijzer. Pas in de 19e eeuw is er een ontwikkeling, waarbij het rijk voor de lagere school eisen ging stellen aan bekwaamheid van de onderwijzers. In de Schoolwet van 1806 tijdens de Franse bezetting werd nog nauwelijks aandacht gegeven aan de opleiding. Wel was er een ordening op het afnemen en afleggen der Examens van Onderwijzers op de Openbare Lagere Scholen. In 1816 werden op grond van een Koninklijk Besluit twee Rijkskweekscholen opgericht in Haarlem en Groningen. Ook de Maatschappij tot Nut van 't Algemeen ging in deze tijd over tot het oprichten van enkele leer- en kweekscholen. De meeste jongelui die onderwijzer wilden worden, kwamen echter nog steeds als kwekeling op de lagere school, waar zij al doende het vak leerden, voordat zij zich aan de examens tot het verkrijgen van een akte van bekwaamheid onderwierpen. |
| Sedert de jaren twintig van de negentiende eeuw is er sprake van normale lessen of normaallessen, een term die ook nog wordt gehanteerd in de Onderwijswet van 1857. In deze wet wordt voor het eerst ook gesproken over opleiding tot onderwijzeres. Deze normaallessen werden als regel gegeven door hoofden van scholen. Dit gebeurde na schooltijd en op zaterdagen. De opleiding tot onderwijzer werd in deze wet voor het eerst officieel als opleiding gehanteerd. In de Schoolwet 1878 van Kappeyne van de Copello werd het onderwijs aanzienlijk beter geregeld, waaronder ook de opleiding tot onderwijzer. Ondanks het ontbreken van subsidie verschenen in deze tijd de eerste bijzondere kweekscholen, onder andere in Nijmegen en Zetten. Vanaf 1877 worden ook meisjes tot de opleiding toegelaten. Bijzondere opleidingen van confessionele zijde kwamen na het in werking treden van de onderwijswet-Mackay (1889) eveneens in aanmerking voor subsidie van de overheid. |
| De Lager Onderwijswet van 1920 maakte aan de mogelijkheid van opleidingsklassen een definitief einde. Pas in 1952 verscheen de Kweekschoolwet. De nieuwe kweekschool kreeg 3 leerkringen. De eerste leerkring, 2 studiejaren omvattend, beoogde de algemene vorming van de leerlingen. De tweede leerkring, ook 2 leerjaren, had vooral tot doel de bijzondere vorming als toekomstig onderwijzer. De derde leerkring, omvatte het laatste studiejaar en beoogde een verdieping van enkele vakken, alsmede een verbreding van kennis en inzicht van het werk op de lagere school. |
| Deze instellingen worden in Nederland sinds de invoering van de Mammoetwet eind jaren 1960 Pedagogische Academie genoemd en bij de invoering van de wet op het Basisonderwijs (1984), werden zij Pedagogische Academie voor het Basisonderwijs (PABO) genoemd. |
| bron: wikipedia |
 |
| bron: Opregte Haarlemse Courant 13 maart 1879 |
 |
| bron: Het Nieuws van de dag van 27 maart 1879 |
 |
| bron: Leeuwarder Courant van 5 juni 1879 |
 |
| bron: Leeuwarder Courant van 16 juli 1880 |
 |
| bron: Leeuwarder Courant van 7 september 1880 |
 |
| bron: Leeuwarder Courant van 13 december 1880 |
 |
| bron: Leeuwarder Courant van 15 april 1881 |
 |
| bron: Leeuwarder Courant van 5 juli 1881 |
| Jakob Dirks (1819-), hoofdonderwijzer te Balk / Sijbren Nijdam (1846-19??), hoofdonderwijzer te Sondel |
| Gerrit van Loon (1834-1889), hoofdonderwijzer te Wijckel / Pieter Bonekamp (1850-1916), hoofdonderwijzer te Sloten |
| Halbe Schievink (1842-1915), hoofdonderwijzer te Harich |
| Theodorus Marinus Laurman (1855-); hoofdonderwijzer te Nijega |
| mejuffrouw Elisabeth Nijdam - de Vries (1846-19?? |
 |
| bron: Leeuwarder Courant van 6 augustus 1881 |
 |
| bron: De Amsterdammer van 14 maart 1883 |
 |
| bron: Leeuwarder Courant van 29 oktober 1883 |
 |
| bron: Leeuwarder Courant van 25 januari 1884 |
 |
| bron: Leeuwarder Courant van 8 april 1884 |
 |
| bron: Leeuwarder Courant van 19 april 1884 |
 |
| bron: Leeuwarder Courant van 8 juli 1884 |
 |
| bron: Leeuwarder Courant van 6 maart 1885 |
| bron: Algemeen Handelsblad van 1 juli 1885 |
 |
| bron: Het Nieuws van de dag van 8 augustus 1885 |
 |
| bron: Leeuwarder Courant van 5 september 1885 |
 |
| bron: Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage van 26 september 1885 |
| periode | naam | van | naar |
| 1873 - 1875 | Hendrik Rijenega, hulponderwijzer ( * 9 nov 1850 te Lemmer) | Zaandam | Oosterzee |
| 1876 - 1880 | Pieter Tuinman, hulponderwijzer ( * 19 juli 1858 te IJlst) | IJlst | Oostzaan |
| 1881 | Wijbe Puma, hulponderwijzer aan de OLS te Balk | ||
| 1881 | Willem Wiebes Westerhof, kwekeling aan de OLS te Balk | ||
| 1883 - 1884 | Anna Dorothea Terpstra ( * 4 januari 1867 te Oenkerk) | Giekerk | overleden |
| kosthuisadres: Dubbelstraat 24 te Balk | |||
| vader is notarisklerk en later zaakwaarnemer te Giekerk | |||
| 1879 - 1881 | Tjeerd Gerrits Wieberdink ( * 24 februari 1863 te Gorredijk) | ? | Oosterhout |
| kosthuisadres: Dubbelstraat 22 te Balk | |||
| vader is wagenmaker te Gorredijk | |||
| 1879 - 1880 | Fopke Petrus Noordenbos ( 24 januari 1864 te Wommels) | Wommels | |
| kosthuisadres: Dubbelstraat 22 te Balk | |||
| vader is gemeenteontvanger te Wommels | |||
| 1879 - 1880 | Hendrik Ouwes de Vries, ( * 11 augustus 1864 te Het Bildt) | St Jacobiparochie | Nijmegen |
| kosthuisadres: Dubbelstraat 22 te Balk | |||
| vader is smid te Sint Jacobieparochie | |||
| 1879 - 1881 | Dirk Jans de Vries, ( * 26 februari 1863 te Burum) | ||
| kosthuisadres:Wikelerdyk 24 te Wijckel | Kollum | Kollumerland | |
| vader is schipper en later winkelier te Burum | |||
| 1879 - 1884 | Sikke Sijtzes Postma, ( * 1 maart 1864 te Warns) | Warns | Haarlem |
| kosthuisadres:Wikelerdyk 24 te Wijckel | |||
| vader is schoenmaker te Warns, overleden in 1871 | |||
| 1880 - 1883 | Rinnert Christiaan Draaisma ( * 6 augustus 1865 te Oranjewoud) | Grouw | Lochem |
| kosthuisadres: Dubbelstraat 22 te Balk | |||
| vader is koetsier te Oranjewoud | |||
| 1880 - 1884 | Luitsen Reinders IJntema ( * 21 november 1865 te Pingjum) | Pingjum | Pingjum |
| kosthuisadres: Dubbelstraat 22 te Balk | |||
| vader is kooltjer te Pingjum | |||
| 18?? - 1880 | Jacoba Clara Meijeringh ( * 3 maart 1866 te Wijckel) | Koudum | |
| thuis bij haar ouders | |||
| vader is landbouwewr te Wijckel | |||
| 1880 - 1884 | Jan Rinzes Theunissen, ( * 16 februari. 1866 te Suameer) | Suameer | Suameer |
| kosthuisadres: Dubbelstraat 22 te Balk | |||
| vader is winkelier te Suameer | |||
| 1884 - 1885 | Johan Georg Theunissen, ( * 20 november 1869 te Suameer) | Bergum | Sneek |
| kosthuisadres: Dubbelstraat 22 te Balk | |||
| vader is winkelier te Suameer | |||
| 1884 - 1885 | Anne Gerrits Bosje ( * 24 december 1869 te St. Jacobiparochie) | St Jacobiparochie | Sneek |
| kosthuisadres: Dubbelstraat 22 te Balk | |||
| vader is werkman te Sint Jacobiparochie | |||
| 1885 - 18?? | Aaltje van der Laan ( * 20 augustus 1867 te Heeg) | Heeg | Sneek? |
| kosthuisadres: ? | |||
| vader is hoofdonderwijzer te Heeg | |||
| 18?? - 1885 | Sijtze Sijbrens Nijdam te Sondel ( * 28 april 1870 te Roordahuizum) | Sondel | Heerenveen |
| vader is hoofdonderwijzer te Sondel | |||
| 18?? - 1885 | Wybren IJlstra te Balk ( * 12 juli 1869 te Balk) | Balk | |
| vader is winkelier te Balk | |||
| 18?? - 1885 | Jacob Ottes Bajema te Sloten ( * 9 september 1868 te Wijckel) | Sloten | Heerenveen |
| vader is zonder beroep te Sloten | |||
| 18?? - 1885 | Gerben Lucas Bouwman te Oudemirdum ( * 25 sep 1870 te Oudemirdum) | Nieuweburen | |
| 18?? - 1885 | Jelle Reinders van der Veer te Nijega ( * 26 feb. 1870 te Kolderwolde) | Heerenveen | |
| 18?? - 1885 | Jan Pieters Klijnstra te Nijega ( * 15 september 1870 te Nijega) | Heerenveen | |
| 18?? - 1885 | Elisabeth Hylkes de Boer te Nijega ( * 22 mei 1871 te Nijega) | Heerenveen | |
| vader is arbeider te Nijega | |||